NHỮNG KHUYẾN CÁO MỚI NHẤT VỀ PHÒNG NGỪA SỎI THẬN

Sỏi thận là gì?

Sỏi thận là một khối rắn bao gồm một tập hợp các hạt tinh thể nhỏ. Có thể có một hay nhiều sỏi xuất hiện cùng lúc trong thận, niệu quản hay bàng quang.

Sỏi thận có thể hình thành khi nước tiểu của bạn trở nên quá cô đặc với các chất nhất định nào đó. Những chất này có thể tạo ra các tinh thể nhỏ và trở thành sỏi thận. Sỏi thận có thể không tạo ra các triệu chứng cho tới khi chúng di chuyển xuống niệu quản, gây đau. Cơn đau thường là nặng và thường bắt đầu ở vùng hông lưng, sau đó di chuyển xuống vùng bẹn.

Sỏi thận là một bệnh lý phổ biến, tuy nhiên, bệnh lý này có thể được phòng ngừa.

Khi nhắc đến phòng ngừa sỏi thận, ai trong mỗi chúng ta đều nghĩ ngay trong đầu một số phương pháp nào đó. Nhưng chắc hẳn nhiều người vẫn còn băn khoăn rằng không biết những phương pháp này có đúng hay không, có được nghiên cứu rõ ràng hay chưa?

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ cung cấp cho các bạn những khuyến cáo mới nhất trên thế giới về phòng ngừa sỏi thận cũng như phòng ngừa tái phát trên những người đã và đang mang trong người những “vị khách không mời” này.

Theo khuyến cáo của Hiệp hội niệu khoa châu Âu (2019), những nguyên tắc chung trong phòng ngừa:

NƯỚC UỐNG

  • Tổng lượng nước nhập (nước từ nguồn thực phẩm hoặc nước uống): 2.5-3 lít/ngày (nhưng các bạn không cần phải đo lượng nước này, các bạn chỉ cần nhớ “màu nước tiểu” của mình là đủ: nếu màu nước tiểu trong hay vàng nhạt là tốt, còn nếu màu vàng vừa đến vàng sậm là không tốt).
  • Cung cấp nước trải đều trong ngày (không nên uống một lúc quá nhiều rồi không uống trong khoảng thời gian dài).
  • Nước có độ PH trung bình (pH =7): nước khoáng. Còn những loại khác thì phải xem thông tin trên nhãn sản phẩm có độ PH xung quanh mức trung bình ( VD: sữa, sữa đậu nành, nước trái cây…).
  • Lượng nước tiểu: 2-2.5 lít/ngày.
  • Tỷ trọng nước tiểu < 1.010 (qua xét nghiệm nước tiểu).

DINH DƯỠNG

  • Chế độ dinh dưỡng “cân bằng” – tránh tiêu thụ quá nhiều Vitamin bổ sung. VD: vitamin C (do
    tăng tạo Oxalate từ quá trình chuyển hóa của Vitamin C).
  • Chế độ ăn nhiều rau quả và chất xơ.
  • Hạn chế ăn thực phẩm có quá nhiều Oxalate: Rau Spinach hay còn được gọi là rau bina, tiếng Việt gọi là rau bó xôi hay chân vịt, khoai tây. Hạt: Hạnh nhân, đậu phộng, hạt điều.
  • Cung cấp lượng Canxi trung bình 1-1.2g/ngày (quá thừa hay quá thiếu Canxi đều có thể gây nên sỏi thận).
  • Giới hạn lượng muối tiêu thụ từ 4-5g/ngày (Nếu dùng muối quá nhiều sẽ tăng bài tiết canxi trong nước tiểu, giảm hàm lượng Citrat và dễ gây nên sỏi thận).
  • Giới hạn lượng đạm động vật tiêu thụ chỉ từ 0.8-1g/kg cân nặng/ngày (nếu cung cấp quá nhiều đạm sẽ làm giảm lượng “Citrat”, giảm độ pH nước tiểu, tăng acid uric và oxalat trong nước tiểu và đây chính là những yếu tố thúc đẩy việc tạo sỏi).

 

LỐI SỐNG

  • Duy trì trọng lượng cơ thể (BMI) vừa phải (nếu BMI quá dư sẽ làm tăng lượng acid uric và giảm độ pH của nước tiểu dẫn đến dễ hình thành sỏi thận).
  • Tập thể dục thường xuyên (ít nhất 150 phút/tuần).
  • Tránh để cơ thể bị mất nước quá nhiều (Làm việc trong môi trường quá nóng, quá nặng nhọc…)

Những thông tin cần biết về các loại nước uống và sỏi thận:

  • Nước chanh có hiệu quả trong việc phòng ngừa sỏi thận (vì có nhiều thành phần “Citrat” có khả năng ngăn cản sự kết tinh của các tinh thể tạo sỏi).
  • Nước cam cũng có hiệu quả nhưng ít hơn so với nước chanh trong vai trò ngăn ngừa sỏi thận và dễ gây tăng cân hơn.
  • Cà phê, trà và rượu không phải là yếu tố nguy cơ gây sỏi thận như một vài thông tin trước đây, vì vậy các bạn cũng không nên kiêng cử quá đáng.
  • Nước bưởi làm tăng nguy cơ tạo sỏi vì vậy cần hạn chế.
  • Giảm uống các loại nước ngọt, nước có chứa hàm lượng calo cao có thể giảm nguy cơ sỏi thận (Uống mỗi ngày 1 hoặc nhiều lon cola nguy cơ bị sỏi thận tăng 23%, non – cola tăng 33%)
  • Những loại nước uống có hàm lượng calo thấp và giàu citrate thường gặp ở các sản phẩm nước uống có ga không đường, nước uống có ga dành cho người ăn kiêng không có giá trị trong việc phòng ngừa sỏi thận.
  • Nước ép nam việt quất (Cranberry Juice) có khả năng phòng ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu chứ không có khả năng phòng ngừa sỏi thận và uống vừa phải thì không có hại.

Tóm lại, với những thông tin mới nhất và gần gũi nhất với cuộc sống hàng ngày của các bạn; Chúng tôi hy vọng rằng sẽ giúp được các bạn hiểu rõ hơn về các phương pháp dự phòng sỏi thận cho mình và người thân.

 

Bác sĩ NGUYỄN TRÍ QUANG

Chuyên gia Tiết niệu & Nam khoa phòng khám quốc tế Victoria

135A Nguyễn Văn Trỗi, p 12, Q. Phú Nhuận, TP HCM

Thận bị ứ nước sau mổ có nguy hiểm không?

Câu hỏi khách hàng Mai Tiến Vũ: Tôi bị sỏi thận hai bên, bên phải đã mổ nhưng đến nay vẫn có sỏi kích thước 2cm. Thận trái có nhiều sỏi kích thước mỗi viên 1cm, vừa rồi do sỏi rơi xuống niêu quản gây tắc nên được chỉ định mổ nội soi ngược dòng đặt ống thông niệu quản , đến nay đã điều trị được sỏi niệu quản nhưng thận vẫn bị giãn, xin hỏi  bác sỹ là nếu để thận bị giãn như vậy có bị suy thận không? Và điều trị bằng phương pháp nào?

Xin chào bạn,

Tình trạng bế tắc niệu quản do sỏi thường làm cho thận bị ứ ước (giãn đài – bể thận). Thận bị ứ nước có thể dẫn đến teo ống thận và tổn thương thận không hồi phục (suy thận).

Theo một số nghiên cứu mới nhất, nếu tình trạng bế tắc diễn ra dưới 1 tuần thì chức năng thận có thể hồi phục lại hoàn toàn nhưng sẽ ít hoặc không thể hồi phục lại hoàn toàn sau 12 tuần.

Sau khi tán sỏi, thận vẫn còn bị ứ nước thì thường là di chứng để lại của sự bế tắc gây nên do sỏi. Nếu như bạn hoàn toàn không có triệu chứng gì: không đau hông lưng, xét nghiệm máu về chức năng thận bình thường, có rất ít hoặc không phát hiện teo nhu mô thận qua siêu âm, CT scan; xạ hình thận bình thường thì không cần phải xử trí gì thêm; chỉ cần theo dõi hình thái và chức năng thận hàng năm là đủ.

Nếu như ngược lại, bạn cần phải điều trị kịp thời tùy theo mức độ ứ nước của thận nhằm giúp thận hồi phục một cách tốt nhất. Các phương pháp điều trị có thể là: nong niệu quản bằng bóng, đặt stent niệu quản, phẫu thuật tạo hình niệu quản qua nội soi hoặc mổ mở.

Chúc bạn nhiều sức khỏe!

Bác sĩ Nguyễn Trí Quang

Chế độ ăn uống ảnh hưởng như thế nào tới bệnh sỏi thận?

Câu hỏi khách hàng Nguyễn Thái Việt Hưng: Chế độ ăn uống ảnh hưởng như thế nào tới bệnh thận. Nghe nói bệnh thận thì phải ăn thức ăn có vị nhạt, không được ăn nhiều muối…xin cho hỏi nếu bệnh thận thì phải tránh những món ăn gì?

Xin chào bạn,

Tôi xin gửi cho bạn những khuyến cáo mới nhất hiện nay về dinh dưỡng trong phòng ngừa sỏi thận:

 

Theo khuyến cáo của Hiệp hội niệu khoa châu Âu (2019), những nguyên tắc chung trong phòng ngừa:

NƯỚC UỐNG

  • Tổng lượng nước nhập (nước từ nguồn thực phẩm hoặc nước uống): 2.5-3 lít/ngày (nhưng các bạn không cần phải đo lượng nước này, các bạn chỉ cần nhớ “màu nước tiểu” của mình là đủ: nếu màu nước tiểu trong hay vàng nhạt là tốt, còn nếu màu vàng vừa đến vàng sậm là không tốt).
  • Cung cấp nước trải đều trong ngày (không nên uống một lúc quá nhiều rồi không uống trong khoảng thời gian dài).
  • Nước có độ PH trung bình (pH =7): nước khoáng. Còn những loại khác thì phải xem thông tin trên nhãn sản phẩm có độ PH xung quanh mức trung bình ( VD: sữa, sữa đậu nành, nước trái cây…).
  • Lượng nước tiểu: 2-2.5 lít/ngày.
  • Tỷ trọng nước tiểu < 1.010 (qua xét nghiệm nước tiểu).

DINH DƯỠNG

  • Chế độ dinh dưỡng “cân bằng” – tránh tiêu thụ quá nhiều Vitamin bổ sung. VD: vitamin C (do
    tăng tạo Oxalate từ quá trình chuyển hóa của Vitamin C).
  • Chế độ ăn nhiều rau quả và chất xơ.
  • Hạn chế ăn thực phẩm có quá nhiều Oxalate: Rau Spinach hay còn được gọi là rau bina, tiếng Việt gọi là rau bó xôi hay chân vịt, khoai tây. Hạt: Hạnh nhân, đậu phộng, hạt điều.
  • Cung cấp lượng Canxi trung bình 1-1.2g/ngày (quá thừa hay quá thiếu Canxi đều có thể gây nên sỏi thận).
  • Giới hạn lượng muối tiêu thụ từ 4-5g/ngày (Nếu dùng muối quá nhiều sẽ tăng bài tiết canxi trong nước tiểu, giảm hàm lượng Citrat và dễ gây nên sỏi thận).
  • Giới hạn lượng đạm động vật tiêu thụ chỉ từ 0.8-1g/kg cân nặng/ngày (nếu cung cấp quá nhiều đạm sẽ làm giảm lượng “Citrat”, giảm độ pH nước tiểu, tăng acid uric và oxalat trong nước tiểu và đây chính là những yếu tố thúc đẩy việc tạo sỏi).

 

LỐI SỐNG

  • Duy trì trọng lượng cơ thể (BMI) vừa phải (nếu BMI quá dư sẽ làm tăng lượng acid uric và giảm độ pH của nước tiểu dẫn đến dễ hình thành sỏi thận).
  • Tập thể dục thường xuyên (ít nhất 150 phút/tuần).
  • Tránh để cơ thể bị mất nước quá nhiều (Làm việc trong môi trường quá nóng, quá nặng nhọc…)

Những thông tin cần biết về các loại nước uống và sỏi thận:

  • Nước chanh có hiệu quả trong việc phòng ngừa sỏi thận (vì có nhiều thành phần “Citrat” có khả năng ngăn cản sự kết tinh của các tinh thể tạo sỏi).
  • Nước cam cũng có hiệu quả nhưng ít hơn so với nước chanh trong vai trò ngăn ngừa sỏi thận và dễ gây tăng cân hơn.
  • Cà phê, trà và rượu không phải là yếu tố nguy cơ gây sỏi thận như một vài thông tin trước đây, vì vậy các bạn cũng không nên kiêng cử quá đáng.
  • Nước bưởi làm tăng nguy cơ tạo sỏi vì vậy cần hạn chế.
  • Giảm uống các loại nước ngọt, nước có chứa hàm lượng calo cao có thể giảm nguy cơ sỏi thận (Uống mỗi ngày 1 hoặc nhiều lon cola nguy cơ bị sỏi thận tăng 23%, non – cola tăng 33%)
  • Những loại nước uống có hàm lượng calo thấp và giàu citrate thường gặp ở các sản phẩm nước uống có ga không đường, nước uống có ga dành cho người ăn kiêng không có giá trị trong việc phòng ngừa sỏi thận.
  • Nước ép nam việt quất (Cranberry Juice) có khả năng phòng ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu chứ không có khả năng phòng ngừa sỏi thận và uống vừa phải thì không có hại.

Tóm lại, với những thông tin mới nhất và gần gũi nhất với cuộc sống hàng ngày của các bạn; Chúng tôi hy vọng rằng sẽ giúp được các bạn hiểu rõ hơn về các phương pháp dự phòng sỏi thận cho mình và người thân.

 

Bác sĩ NGUYỄN TRÍ QUANG

Chuyên gia Tiết niệu & Nam khoa phòng khám quốc tế Victoria

135A Nguyễn Văn Trỗi, p 12, Q. Phú Nhuận, TP HCM

Sỏi thận to sau mổ có dễ tái phát?

Câu hỏi khách hàng Nguyễn Văn Ngà: Cho tôi hỏi bố tôi bệnh sỏi thận rất to. Bác sĩ tuyến tỉnh khuyên đi mổ nhưng bố tôi sợ bệnh tái phát lại. Bác sĩ cho tôi hỏi có phương pháp nào hiệu quả? Xin cảm ơn.

Xin chào bạn,

Việc điều trị sỏi thận trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng ngày nay rất phát triển với những phương pháp vô cùng hiện đại. Tất cả đều nhằm mục đích giải quyết triệt để, ít biến chứng, an toàn cho bệnh nhân nhất. Theo một số nghiên cứu, những bệnh nhân đã từng bị sỏi Canxi lần đầu tiên, khả năng tái phát sau 1 năm là 15%, sau 5 năm là 35-45%, sau 10 năm là 50% và đàn ông tái phát nhiều hơn phụ nữ. Việc tái phát sỏi tùy thuộc rất nhiều nguyên nhân: rối loạn chuyển hóa, bất thường giải phẫu đường tiết niệu, thói quen sinh hoạt, bệnh lý kèm theo…Khi đã hiểu rõ những nguyên nhân này thì việc phòng ngừa tái phát cũng rất dễ dàng bạn nhé.

Large staghorn calculus kidney stone within renal pelvis and ureter, bacteria, CT scan and MRI in background to reveal kidney stone.

Một số phương pháp điều trị sỏi thận bạn có thể tham khảo thêm: Tán sỏi ngoài cơ thể, nội soi thận qua da chuẩn thức,  nội soi thận qua da chuẩn thức kích thước nhỏ (Mini PCNL), nội soi ngược dòng niệu quản, phẫu thuật nội soi, mổ mở.

Chúc bố bạn mau hết bệnh nhé!

Bác sĩ NGUYỄN TRÍ QUANG

Chuyên gia Tiết niệu & Nam khoa phòng khám quốc tế Victoria

135A Nguyễn Văn Trỗi, p 12, Q. Phú Nhuận, TP HCM

Bị tăng huyết áp tán sỏi được không?

Câu hỏi khách hàng Đoan Trang: Tôi bị sỏi thận trong một thời gian dài. Sỏi có kích thước 15mm và ứ nước. Tôi thường xuyên bị cao huyết áp. Tôi được biết hiện nay có phương pháp nội soi qua da chuẩn thức nhưng tôi không biết trường hợp của tôi có áp dụng phương pháp đó được không và chi phí cho ca mổ đó là bao nhiêu?

Xin chào bạn,

Bệnh tăng huyết áp không phải là chống chỉ định tuyệt đối của tán sỏi thận, bạn hoàn toàn có thể tán sỏi nếu như được chuẩn bị tốt. Trường hợp của bạn theo tôi nghĩ không cần dùng đến phương pháp nội soi thận qua da chuẩn thức mà chỉ cần tán sỏi ngoài cơ thể hoặc nội soi tán sỏi thận ngược dòng với laser là hợp lý rồi. Chi phí cho những phương pháp này tùy thuộc vào cơ sở y tế bạn điều trị và cũng không quá cao đâu bạn nhé!

Pcnl-2

BS Nguyễn Trí Quang

Sỏi niệu quản 2cm, tán sỏi ngoài cơ thể được không?

Câu hỏi khách hàng Văn Chiến: Tôi bị sỏi niệu quản đã 2 cm. Xin cho hỏi tôi có thể tán sỏi ngoài cơ thể được không?

h9991359_001

Với sỏi niệu quản đường kính 2cm bạn hoàn toàn có thể tán sỏi ngoài cơ thể. Mức độ thành công tùy thuộc vào một số yếu tố sau: sỏi nằm ở đoạn niệu quản gần hay xa, mật độ sỏi cứng hay mềm, kỹ thuật tán…Chúc bạn thành công nhé!

BS Nguyễn Trí Quang

Tôi bị sỏi thận , thận trái 3cm, thận phải 2 cm và giãn 1/3 niệu quản. Nếu phải mổ thì dùng phương pháp nào an toàn nhất?

Câu hỏi khách hàng HuỳnhTài: Tôi bị sỏi thận , thận trái 3cm, thận phải 2 cm và giãn 1/3 niệu quản. Nếu phải mổ thì dùng phương pháp nào an toàn nhất.

Trường hợp bị sỏi thận hai bên có chỉ định điều trị, khi quyết định điều trị thường căn cứ vào một số yếu tố sau:

  • Sỏi bên nào gây biến chứng nguy hiểm thì ưu tiên điều trị trước
  • Thận nào chức năng còn tốt thì ưu tiên điều trị trước (bảo tồn chức năng thận)
  • Sỏi bên nào dễ điều trị hơn thì ưu tiên điều trị trước

medilllarge_ureteralstricture

Trường hợp của bạn thì cần điều trị sỏi thận phải trước. Nhưng trước đó cần phải tìm cho ra nguyên nhân gây giãn niệu quản phải để xử lý kịp thời. Vì vậy, hướng của bạn có thể như sau:

  • Giải quyết vấn đề giãn niệu quản trước, sau đó tán sỏi ngoài cơ thể hay nội soi tán sỏi thận ngược dòng.
  • Giải quyết vấn đề giãn niệu quản và sỏi thận cùng lúc nếu niệu quản chỉ bị hẹp nhẹ bằng nội soi tán sỏi thận ngược dòng với laser.

BS Nguyễn Trí Quang

Đang dùng thuốc chống đông máu có tán sỏi được không?

Câu hỏi khách hàng Nhung Bee: Tôi bị mạch vành và phải dùng thuốc chống đông liên tục trong một thời gian dài. Ngoài ra ,tôi còn bị sỏi thận.Tình trạng tôi như vậy liệu có áp dụng được phương pháp nội soi tán sỏi hay không?

Khi bạn bị bệnh mạch vành mà cần phải điều trị sỏi thận thì bạn cần phải tư vấn trước với bác sĩ tim mạch của bạn nhằm tìm ra biện pháp điều trị thích hợp nhất cho từng tình huống khi tiến hành tán sỏi.

Về các phương pháp nội soi tán sỏi thận, nguy cơ gây chảy máu do thủ thuật được phân thành hai nhóm: Nguy cơ thấp ( nội soi bàng quang, nội soi niệu quản, đặt thông niệu quản, thông niệu đạo – bàng quang, nội soi bàng quang với ống nội soi mềm), nguy cơ cao (tán sỏi ngoài cơ thể, nội soi tán sỏi thận qua da, mở thận ra da).

URS

Như vậy, nếu cần thiết bạn có thể nội soi tán sỏi thận tùy theo kích thước, vị trí và tình trạng ổn định về bệnh mạch vành của mình bạn nhé!

BS Nguyễn Trí Quang

Đã tán sỏi ngoài cơ thể nhưng sỏi vẫn còn ?

Câu hỏi khách hàng Bá Duy: Tôi bị sỏi thận bên phải, kết quả siêu âm cho thấy sỏi có kích thước 10mm. Tôi được điều trị bằng phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể cách đây 1 năm. Tuy nhiên sau một thời gian điều trị, sỏi vẫn còn nguyên trong thận. Buổi tối tôi hay trở mình vì mỏi và đi tiểu buốt. Xin hỏi phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể như tôi đã dùng và phương pháp nội soi thận qua da có ảnh hưởng đến chức năng của thận không.

I-Move1

Xin chào bạn, thành công của phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể phụ thuộc vào các yếu tố sau:

  • Kích thước, vị trí (đài thận, niệu quản, chậu) và thành phần (độ cứng) của viên sỏi
  • Tình trạng của bệnh nhân (bất thường về giải phẫu: cực dưới bể thận dài (> 10 mm), cổ đài thận hẹp (<5mm)…)
  • Kỹ thuật tán sỏi (Tốc độ và cường độ tán sỏi, kháng sinh, giảm đau, thuốc sau tán…)

eswl-tedavisi

Với tình trạng của bạn, tôi nghĩ do vị trí sỏi của bạn nằm ở cực dưới của thận, hẹp cổ đài thận…tuy nhiên, nếu như kích thước của viên sỏi không lớn lên, không gây đau thì bạn không cần phải làm thêm gì cả; chỉ cần theo dõi sự ổn định của viên sỏi mỗi 6 tháng là đủ. Nếu như viên sỏi to hơn hay gây đau thì lựa chọn nội soi tán sỏi thận qua da kích thước nhỏ – Mini PCNL là hợp lý cho bạn và dĩ nhiên rằng phương pháp này có ảnh hưởng đến chức năng thận của bạn chứ; nhưng ảnh hưởng này rất ít và tốt nhất cho bạn trong tình huống này!

BS Nguyễn Trí Quang

Tôi bị sỏi thận, đi tiểu rất buốt và có màu hồng. Nếu tình trạng như vậy thì đi tán sỏi được chưa vậy bác sĩ?

Câu hỏi khách hàng Vũ Nam: Tôi bị sỏi thận, đi tiểu rất buốt và có màu hồng. Nếu tình trạng như vậy thì đi tán sỏi được chưa vậy bác sĩ?

Xin chào bạn, sau đây là một số chỉ định điều trị sỏi thận chủ động theo Hiệp hội niệu khoa châu Âu:

  • Kích thước sỏi to hơn
  • Sỏi thận ở những bệnh nhân có nguy cơ hình thành sỏi cao
  • Tắc nghẽn đường tiết niệu do sỏi
  • Nhiễm trùng
  • Sỏi kèm theo triệu chứng (đau, tiểu máu…)
  • Sỏi >15mm
  • Sỏi <15mm nhưng bệnh nhân không muốn chờ đợi theo dõi.
  • Có bệnh lý khác kèm theo
  • Tình trạng xã hội của bệnh nhân (Nghề nghiệp, du lịch…)
  • Bệnh nhân muốn điều trị

kidney-stones-graphic

Với tình trạng của bạn thì có thể xảy ra các trường hợp sau: bế tắc đường tiết niệu do sỏi, nhiễm trùng đường tiết niệu. Bạn cần phải đến các trung tâm tiết niệu để khám và tìm ra nguyên nhân chính xác bạn nhé!

BS Nguyễn Trí Quang